Việc vận hành sàn giao dịch carbon đánh dấu cột mốc quan trọng trong lộ trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 theo cam kết của Việt Nam tại COP26.
Hoàn thiện nền tảng thể chế cho kinh tế xanh
Theo ông Nguyễn Anh Phong, Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, việc đưa sàn giao dịch carbon trong nước vào hoạt động là kết quả của quá trình triển khai Đề án phát triển thị trường carbon theo Quyết định số 232/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời thực hiện các quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon.
Ông Phong cho rằng, vận hành sàn giao dịch carbon không đơn thuần là hoàn thiện một hạ tầng giao dịch mới mà còn tạo ra cơ chế gắn kết giữa trách nhiệm bảo vệ môi trường và lợi ích kinh tế của doanh nghiệp. Thông qua giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, doanh nghiệp có thể tối ưu chi phí giảm phát thải, đồng thời có thêm động lực đổi mới công nghệ thay vì đánh đổi môi trường để tăng trưởng.
Cùng quan điểm, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhận định việc sàn giao dịch carbon chính thức hoạt động là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế xanh tại Việt Nam. Điều này thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một thị trường minh bạch, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu hội nhập và các tiêu chuẩn phát triển bền vững trên thế giới.
Sàn giao dịch carbon cũng tạo lập cơ chế mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon theo nguyên tắc công khai, minh bạch. Đồng thời, thị trường sẽ từng bước hình thành mức giá carbon theo quy luật cung – cầu, tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và cải thiện năng lực cạnh tranh.
Đối với thị trường tài chính, đây được xem là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái tài chính xanh của Việt Nam. Việc vận hành sàn giao dịch carbon sẽ mở rộng kênh huy động và phân bổ nguồn vốn cho các dự án phát triển bền vững, đồng thời giúp thị trường vốn trong nước từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Mở ra cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư xanh
Hiện nay, khoảng 80 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đã xây dựng và vận hành thị trường carbon, qua đó đạt nhiều kết quả tích cực trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.
Theo GS, TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (Đại học Kinh tế TP.HCM), Việt Nam đã có sự chuẩn bị khá đầy đủ về hành lang pháp lý cho việc vận hành sàn giao dịch carbon. Đáng chú ý là cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải cho từng ngành và từng doanh nghiệp có lượng phát thải lớn, như nhiệt điện, sản xuất thép và xi măng.
Ông cho rằng, thị trường carbon sẽ góp phần giải quyết bài toán tài chính trong quá trình chuyển đổi xanh, đồng thời tạo áp lực để doanh nghiệp tăng cường đầu tư đổi mới công nghệ, giảm tiêu hao tài nguyên, tiết kiệm nguyên liệu và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Theo GS Võ Xuân Vinh, Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Trong bối cảnh các thị trường quốc tế ngày càng ưu tiên sản phẩm có phát thải thấp, hàng hóa “xanh” sẽ có nhiều lợi thế khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đều đưa ra những yêu cầu khắt khe về lượng phát thải và khả năng truy xuất nguồn gốc carbon của sản phẩm.
Nếu chậm thích ứng với xu hướng này, doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ suy giảm sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Ngược lại, vận hành sàn giao dịch carbon sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng sản xuất, đồng thời thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng cao, công nghệ hiện đại thay vì trở thành điểm đến của các ngành có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.