Quá trình đô thị hóa đang thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các dự án chung cư tại Việt Nam. Sự dịch chuyển từ mô hình nhà đất truyền thống lên không gian sống phân tầng và độc lập thường kéo theo những khoảng trống về mặt tâm lý xã hội. Dưới góc nhìn xã hội học kiến trúc, nghệ thuật kiến tạo nơi chốn trong nhà ở mật độ cao chính là chìa khóa giải quyết bài toán này, biến những “không gian bản lề” thành chất xúc tác hàn gắn sự đứt gãy văn hóa ở và tái thiết lập hệ sinh thái cộng đồng bền vững.
Phân tâm học không gian và khoảng trống tâm lý khi chuyển đổi hình thái cư trú
Chuyển đổi hình thái cư trú từ nhà đất ngõ xóm lên các tổ hợp không gian đề cao tính riêng tư tạo ra một cú sốc lớn về mặt tâm lý đối với cư dân đô thị. Triết gia Gaston Bachelard trong tác phẩm kinh điển The Poetics of Space từng nhấn mạnh rằng, một không gian sống thực thụ phải phá vỡ định kiến về một chiếc hộp hình học thụ động. Ngôi nhà bảo vệ người mộng mơ, cho phép con người chìm đắm trong sự bình yên và lưu giữ những ký ức sâu thẳm của đời sống nội tâm.
Chân dung triết gia Gaston Bachelard, tác giả của “The Poetics of Space”, người đã nhấn mạnh vai trò của ngôi nhà trong việc nuôi dưỡng sự thân mật và lưu giữ ký ức. (Nguồn: The Marginalian)
Tuy nhiên, tòa nhà chung cư với hàng trăm căn hộ xếp chồng lên nhau lại dễ dàng tước đi những nguyên tắc cơ bản để nuôi dưỡng sự thân mật. GS Roger Trancik từng gọi các khu vực sảnh hay hành lang kéo dài đơn điệu là những “không gian bị mất” do thiếu đi sự thấu hiểu về hành vi của con người.
Khi cánh cửa căn hộ khép lại, cấu trúc xóm giềng quen thuộc bị phá vỡ, nhường chỗ cho sự cô lập và xa cách. Sự đứt gãy thói quen sinh hoạt mang tính “tối lửa tắt đèn có nhau” tạo ra một khoảng trống lớn, đòi hỏi giới kiến trúc sư phải tìm ra lời giải thiết kế thực tiễn để tái lập tính cộng đồng trong các công trình lưu trú khổng lồ.
Thiết kế hành lang chung cư dài và đơn điệu, một dạng “không gian bị mất” gây ra sự cô lập và phá vỡ cấu trúc xóm giềng quen thuộc. (Nguồn: Nimvo)
Không gian bản lề: Chất xúc tác tái thiết lập quan hệ cộng đồng
Để lấp đầy khoảng trống tâm lý nêu trên, Lý thuyết Kiến tạo Nơi chốn (Place-making) đề xuất nghệ thuật thiết kế các “không gian bản lề” (liminal spaces) hay không gian chuyển tiếp như một phương thức hữu hiệu để hàn gắn cấu trúc xã hội. Những khoảng đệm trung gian như sảnh, hành lang hay cầu thang không đơn thuần phục vụ giao thông, mà hoàn toàn có thể hoạt động như một cơ chế dẫn dắt nhận thức, tạo ra vô số cơ hội để con người tương tác tự nhiên.
Sơ đồ lý thuyết Kiến tạo Nơi chốn, giải thích quá trình biến “không gian đô thị” thành “nơi chốn” sống động và mang tính sở hữu thông qua tương tác con người. (Nguồn: Tạp chí Kiến trúc)
Nhìn từ kinh nghiệm quy hoạch tại Singapore, việc nhóm 4 đến 8 hộ gia đình xoay quanh một không gian sinh hoạt chung đã tạo ra khả năng giao tiếp xóm giềng cực kỳ nhanh chóng và hiệu quả. Áp dụng tư duy này, các nhà thiết kế hoàn toàn có thể biến đổi những lối đi dài đơn điệu bằng cách mở rộng hành lang, tạo điểm nhấn thị giác, thiết lập các hốc ngồi đọc sách hoặc khoảng dừng chân trò chuyện.
Sự hiện diện của các khu vườn trên mái, hành lang không gian mở hay phòng sinh hoạt chung sẽ kết nối thành một mạng lưới tiện ích đa dạng. Khối liên kết này giúp dân cư dễ dàng tái thiết lập các mối quan hệ xóm giềng, giữ gìn nét văn hóa bản địa ngay giữa không trung, biến những diện tích vô danh thành một nơi chốn sống động và mang tính sở hữu cao.
Không gian sinh hoạt chung tại một tổ hợp nhà ở HDB Singapore, ví dụ về việc cụm căn hộ xoay quanh không gian chung để thúc đẩy giao tiếp xóm giềng hiệu quả. (Nguồn: Tạp chí Kiến trúc)
Giải bài toán đứt gãy văn hóa tại cuộc thi thiết kế kiến trúc Genesis Green Living Challenge 2026
Thực trạng chuyển đổi văn hóa ở kể trên chính là một trong những thử thách chuyên môn hóc búa nhất tại cuộc thi thiết kế kiến trúc Genesis Green Living Challenge 2026. Bài toán đặt ra tại dự án Nhà ở xã hội chung cư cao tầng OXH2 (Đô thị mới An Vân Dương, Thừa Thiên Huế) yêu cầu giới làm nghề phải xử lý khối lượng xây dựng khổng lồ của 4 tòa tháp cao 18 tầng trên quỹ đất 1,85 ha. Đặc trưng văn hóa cư trú tại Huế vốn gắn liền chặt chẽ với kiến trúc “nhà vườn”, “nhà rường”, nơi không gian sống mở ra thiên nhiên và có sự giao hòa trong – ngoài.
Góc nhìn từ trên cao Nhà vườn Xuân Viên Tiểu Cung, minh chứng cho sự giao hòa giữa không gian sống và thiên nhiên trong văn hóa cư trú truyền thống Huế. (Nguồn: Tạp chí Kiến trúc)
Do đó, cuộc thi do Tập đoàn Capital House và ConsMedia tổ chức đòi hỏi các kiến trúc sư chứng minh tư duy thiết kế nhân văn, khéo léo mô phỏng lại các không gian giao tiếp xóm giềng để cư dân thích nghi với nếp sống mới mang tính độc lập cao. Phương án thiết kế tối ưu sẽ khẳng định nỗ lực kiến tạo một tổ ấm trọn vẹn, vinh danh giá trị con người đúng với thông điệp “Kiến trúc vị nhân sinh – Nơi hạnh phúc nảy mầm”.
Cuộc thi thiết kế kiến trúc Genesis Green living Challenge 2026 mang sứ mệnh tái định nghĩa chuẩn mực không gian sống xanh cho các dự án nhà ở đại chúng tại miền Trung
Việc kiến tạo một môi trường sống bền vững về cả mặt sinh thái lẫn văn hóa đang chờ đợi sự đột phá từ các nhà thiết kế. Cổng đăng ký cuộc thi thiết kế kiến trúc Genesis Green Living Challenge 2026 hiện đang chào đón cộng đồng. Ban tổ chức trân trọng kính mời các văn phòng thiết kế, kiến trúc sư và các bạn sinh viên chuyên ngành cùng tham gia chinh phục giới hạn của kiến trúc nhà ở đại chúng.
– Tìm hiểu chi tiết Thể lệ, Nhiệm vụ thiết kế và Đăng ký dự thi ngay tại: https://www.urbanpulse.vn/
– Mọi thắc mắc vui lòng liên hệ Email: cuocthi@consmedia.com