Ngày 03/4 vừa qua tại TP.HCM, Bộ Xây dựng đã tổ chức hội thảo chuyên đề: “Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019 hướng tới phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu”. Đây được xem là bước đi chiến lược nằm trong chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, tạo tiền đề để hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ và Quốc hội trong kỳ họp tới.
Sự kiện có sự tham gia của lãnh đạo Bộ Xây dựng, các Cục, Vụ, Viện chuyên ngành, cùng đại diện lãnh đạo các tỉnh thành và cộng đồng doanh nghiệp kiến trúc – xây dựng trên cả nước.
Nhìn lại chặng đường 5 năm và những điểm nghẽn thực hiện
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, sau hơn nửa thập kỷ đi vào đời sống, Luật Kiến trúc 2019 đã hoàn thành tốt vai trò là công cụ pháp lý nền tảng. Đặc biệt, “Định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050” đã mở ra lộ trình rõ nét cho một nền kiến trúc hiện đại, hội nhập nhưng vẫn đậm đà bản sắc.
Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng thẳng thắn chỉ ra 5 nhóm tồn tại cần tháo gỡ:
- Tính cụ thể: Nhiều quy định còn dừng lại ở mức nguyên tắc, thiếu tiêu chí định lượng gây khó khăn trong áp dụng đồng nhất.
- Tính đồng bộ: Sự chồng chéo giữa Luật Kiến trúc với các luật về Đất đai, Đầu tư, Quy hoạch làm phát sinh chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.
- Tính thời đại: Pháp luật chưa bắt kịp các xu hướng mới như chuyển đổi số hay công trình thông minh.
- Tính minh bạch: Một số nội dung quản lý còn mờ nhạt, chưa rõ ràng.
- Tính chuyên nghiệp: Cơ chế hành nghề kiến trúc sư vẫn chưa tiệm cận hoàn toàn với các chuẩn mực quốc tế.
“Kiến trúc không đơn thuần là kỹ thuật xây dựng, đó là không gian sống và là biểu hiện của văn hóa. Luật Kiến trúc sửa đổi phải đi trước một bước để vừa quản lý hiệu quả, vừa là động lực phát triển xã hội,” Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định.
Những “vùng xám” trong quản lý thực tế
Tại phiên tham luận, ông Vũ Anh Tú – Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc cho biết, các quy định hiện hành về không gian ngầm, kiến trúc xanh và ứng phó biến đổi khí hậu vẫn còn sơ khai. Đặc biệt, việc phân loại và quản lý các công trình có giá trị đang gặp vướng mắc do sự giao thoa chưa rõ nét giữa Luật Kiến trúc và Luật Di sản văn hóa.
Dưới góc độ hội nghề nghiệp, KTS Nguyễn Trường Lưu – Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM chia sẻ về khó khăn trong việc định nghĩa “bản sắc văn hóa dân tộc”. Do thiếu bộ tiêu chí cụ thể, việc thẩm định tại các địa phương thường mang tính cảm tính. Bên cạnh đó, quy trình phê duyệt quy chế quản lý kiến trúc qua HĐND cấp tỉnh bị đánh giá là thiếu linh hoạt, kéo dài thời gian thực hiện dự án.
Ba trụ cột cho kiến trúc tương lai
Để giải quyết các vấn đề trên, TS.KTS Hồ Chí Quang – Viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia đề xuất sửa đổi Luật dựa trên 3 trụ cột chính:
- Bản sắc: Kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, tránh tình trạng “lai căng” kiến trúc tại các đô thị và lãng phí cảnh quan tại nông thôn.
- Bền vững: Ưu tiên tuyệt đối cho công trình xanh và bảo vệ hệ sinh thái.
- Thích ứng: Nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu.
Tiếng nói từ các địa phương cũng cho thấy sự cấp thiết của việc sửa luật. Đại diện tỉnh Gia Lai mong muốn có bộ khung quy định chung để tránh tình trạng kiến trúc vùng miền bị xé lẻ, mất bản sắc. Trong khi đó, lãnh đạo TP Đà Nẵng nêu lên thực trạng lạm dụng kính tại các tòa nhà cao tầng gây bức xạ nhiệt và tiêu tốn năng lượng – một hệ quả của việc thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể.
Các địa phương như Vĩnh Long, Quảng Ngãi cũng kiến nghị cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời bổ sung các quy định về quản lý không gian ngầm và phân cấp quản lý phù hợp với năng lực cán bộ cấp cơ sở.
Định hướng sửa đổi: Hiện đại, Minh bạch và Số hóa
Tổng kết hội thảo, bà Trần Thu Hằng – Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc (Bộ Xây dựng) đã đúc kết 7 định hướng lớn cho việc sửa đổi Luật Kiến trúc:
- Tối ưu hóa công cụ và quy chế quản lý kiến trúc.
- Thể chế hóa các tiêu chuẩn kiến trúc xanh, bền vững.
- Thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ trong hành nghề và quản lý.
- Chuẩn hóa cơ chế hành nghề theo thông lệ quốc tế.
- Phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình chính quyền địa phương.
- Triệt tiêu sự chồng chéo giữa các hệ thống pháp luật liên quan.
- Xây dựng thị trường dịch vụ kiến trúc minh bạch, cạnh tranh lành mạnh.
Việc sửa đổi Luật Kiến trúc là sứ mệnh định hình diện mạo đô thị Việt Nam trong tương lai: Hiện đại trong công nghệ, bền vững trong môi trường và sâu sắc trong văn hóa.