Cổ tự nghìn năm nguy cơ thành… đống gạch vụn

theo các khảo cứu xác định, ngôi chùa cổ vĩnh thái (xã trưng trắc, huyện văn lâm, tỉnh hưng yên) xây dựng từ những năm 1054 – thuộc triều đại nhà lý. chùa được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1999. tuy nhiên trong mấy năm gần đây, khu tam bảo, khu hậu cung, mái chùa… đã bị xuống cấp nghiêm trọng. hàng chục bức tượng cổ gần 1.000 năm tuổi đang đứng trước nguy cơ bị cả khu nhà đổ sập xuống bất cứ lúc nào.

một số quang cảnh trong chùa.

rạn, nứt và chờ sập

tọa lạc trên một khu đất rộng khoảng 1ha giữa một làng quê trù phú, chùa vĩnh thái thấp thoáng một vẻ uy nghi cổ kính. hàng chục cây sấu cao lớn tỏa bóng xanh bao bọc lấy chùa. có nhiều cây dễ đến hai người ôm không xuể. những khoảng đất không trồng cây lâu năm, nhà chùa tận dụng trồng kín các cây thuốc nam để cung cấp cho nhân dân quanh vùng chữa bệnh khi cần.

trụ trì, đại đức thích minh quyết cho biết: theo các văn bia, văn chuông, tượng phật và các khảo cứu của nhiều nhà hán nôm, sử học đã dịch và xác định thì chùa vĩnh thái có niên đại gần 1.000 năm, được xây dựng vào vương triều lý (khoảng năm 1054). các chuyên gia cũng đánh giá đây là một trong những ngôi chùa cổ kính, có giá trị văn hóa, kiến trúc nghệ thuật vào loại bậc nhất tỉnh hưng yên, thuộc vào nhóm “chung danh nam cổ tự”. mỗi năm, chùa thường tổ chức 2 ngày lễ chính để cầu yên cho làng, xã, chúng sinh. tuy nhiên, thời gian qua, ubnd tỉnh hưng yên dường như “vô cảm” trước nguy cơ sụp đổ của ngôi chùa mang “đẳng cấp” quốc gia này, mặc dù các cấp từ ubnd xã, huyện và sở vhtt&dl đều liên tiếp làm đơn kêu cứu.

dẫn chúng tôi vào khu tam bảo chính điện của chùa, trụ trì thích minh quyết lo lắng: hàng loạt các tượng phật được tạc bằng gỗ mít, lưu truyền lại từ thời nhà lý, thời hậu lê… tôn chí (đặt) trên các ban ở trong khu tam bảo đang “chờ” ngày sập xuống mà không biết giải quyết bằng cách nào? nhìn những vết nứt, rạn rộng hoác ra, có chỗ đến 15cm ở các bức tường, chân móng, vòm trần nhà… khiến chúng tôi đi vào mà không khỏi lo lắng với nỗi sợ bất thình lình gạch ngói rơi xuống đầu. vữa trát tường nhiều chỗ đã bong ra cả mảng lớn. các rường, cột, kèo của khu tam bảo đều bị mối, mọt xâm hại nghiêm trọng. mái nhà mặc dù liên tục được thay ngói nhưng đến bây giờ không có ai dám trèo lên thay nữa vì sợ sập luôn cả khu nhà nên nhiều chỗ vỡ trên mái đành để không. mỗi khi mưa đến, sư thầy cùng mọi người lại lo mang chậu, thau, vải bạt ra che nhằm bảo quản giữ gìn các pho tượng. đại đức quyết cho biết, hai năm nay các pho tượng này không được bao sái (lau chùi) vì các ban thờ đặt tượng ở trên cao, tường bệ của ban đã bị nứt, rạn… để tránh nguy hiểm, trụ trì cũng cấm tất cả các sư và người làm công trèo lên để dọn dẹp. 

cụ đặng thị xuân (78 tuổi) nhà ở làng ngọc lịch bất bình: “ngôi chùa này là niềm tự hào của cả xã, huyện chúng tôi. vậy mà chẳng có ai quan tâm đến, cứ để mặc di tích xuống cấp, bất chấp các quy định của pháp luật về việc bảo vệ di sản”. tâm trạng của bà xuân cũng như hàng trăm người dân trên địa bàn xã trưng trắc khi được hỏi đều nói vậy.

trụ trì chùa vĩnh thái lo lắng trước các vết nứt lớn ngày một lớn trong chùa vĩnh thái.

trách nhiệm hay lương tâm?

buồn bã trước cảnh nhìn thấy di tích sắp sập mà chưa có cách nào “cứu chữa”, phó chủ tịch ubnd xã trưng trắc nguyễn chí hướng than thở: năm 2004, trụ trì chùa vĩnh thái ra thông báo về các vết nứt, các dấu hiệu xuống cấp của khu tam bảo trong quần thể của chùa. xã đã lập biên bản hiện trạng. sau đó, năm 2006, ubnd xã đã làm tờ trình lên ubnd huyện, rồi huyện làm tờ trình lên sở vhtt, ubnd tỉnh để xin ý kiến về việc tu bổ lại ngôi chùa trước khi bị sập. tuy nhiên từ ngày đó đến nay, chúng tôi vẫn chờ mà chưa thấy tỉnh có ý kiến gì.

còn ông nguyễn duy hy, giám đốc sở vhtt&dl hưng yên cho biết: sự xuống cấp nghiêm trọng của chùa vĩnh thái đã ở mức trên báo động, sở đã biết việc này và đã có 3 lần làm tờ trình để báo cáo vụ việc và đề nghị cho tôn tạo lại di tích. tuy nhiên, mọi quyết định về việc tu bổ vẫn là lãnh đạo ubnd tỉnh. ông hy cũng lo lắng: trong chùa vĩnh thái có rất nhiều tượng phật, chuông đồng, bia đá, sắc phong… từ nhiều thời để lại và cổ nhất là thời nhà lý. nếu bị sập khu tam bảo, có lẽ tất cả những bức tượng kia chỉ có vỡ vụn thành nhiều mảnh. lúc đó, ai sẽ chịu trách nhiệm trước mất mát này và còn lương tâm sẽ day dứt với hậu thế nữa chứ.

trụ trì – đại đức thích minh quyết lo âu kể: tuân thủ pháp luật, nhà chùa đã tiến hành các bước tiền dự án để tu bổ, tôn tạo lại di tích lịch sử như: lập quy hoạch thiết kế tổng thể, các bản vẽ chi tiết, hình dáng, họa tiết các hoa văn… đầy đủ quy trình nhằm khi được giấy phép sẽ tu bổ chùa theo đúng nét hoa văn họa tiết thời kỳ nhà lý. kinh phí dùng cho xây dựng tôn tạo sẽ được lấy từ nguồn tiền của nhân dân “công đức” bao năm qua cũng đủ để xây cho chùa vững chãi, chắc chắn hơn  mà không cần ubnd tỉnh hưng yên phải bỏ ra một đồng nào. vậy mà suốt 3 năm qua, ubnd tỉnh hưng yên vẫn để nhà chùa “chờ tin”.

luật sư hà thị thanh, đoàn luật sư hà nội nhìn nhận: việc nhà chùa chờ đợi suốt một thời gian dài là thể hiện tính kiên nhẫn và nhân cách của phật học. việc lãnh đạo ubnd tỉnh hưng yên thờ ơ trước những giá trị văn hóa sắp bị tan biến là sự thiếu tinh thần trách nhiệm. theo điều 17 của luật di sản văn hóa nêu rõ: thẩm quyền phê duyệt dự án bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích cấp quốc gia thuộc nhóm b, nhóm c thuộc về chủ tịch ubnd cấp tỉnh. luật sư thanh cũng nhấn mạnh: trong luật di sản văn hóa, điều 68 cũng cho phép: tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại, khởi kiện đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong việc thi hành pháp luật về di sản văn hóa. nếu giả thiết trường hợp “đổ chùa” tại chùa vĩnh thái, nhà chùa và nhân dân địa phương có quyền “lôi” ubnd tỉnh hưng yên ra tòa về những tắc trách của mình.