Chính phủ vừa ban hành nghị định mới về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động đăng ký dự án, giao dịch và mua tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam. Quy định này được xem là bước tiến quan trọng trong lộ trình phát triển thị trường carbon và thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.
Theo nội dung nghị định, các hoạt động liên quan đến carbon rừng bao gồm cung ứng và sử dụng dịch vụ hấp thụ carbon, xây dựng dự án carbon rừng, xác nhận kết quả giảm phát thải, cấp tín chỉ carbon rừng cũng như trao đổi, chuyển nhượng tín chỉ đều đã được quy định cụ thể.
Doanh nghiệp nào được mua tín chỉ carbon rừng?
Từ ngày 15/7/2026, các cơ sở phát thải khí nhà kính được phân bổ hạn ngạch phát thải có thể mua tín chỉ carbon rừng để bù đắp phần phát thải vượt mức cho phép. Đây là cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện cam kết giảm phát thải theo quy định môi trường ngày càng chặt chẽ.
Ngoài nhóm doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê phát thải, tổ chức và cá nhân trong nước có nhu cầu tự nguyện giảm phát thải khí nhà kính cũng được phép tham gia thị trường carbon rừng. Các tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động hợp pháp tại Việt Nam cũng thuộc đối tượng được sử dụng dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon từ rừng.
Tín chỉ carbon rừng được giao dịch như thế nào?
Nghị định xác định kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng là loại tài sản có thể trao đổi hoặc chuyển nhượng hợp pháp. Trong đó:
- Kết quả giảm phát thải được xác định dựa trên lượng khí nhà kính giảm thực tế hoặc lượng carbon rừng hấp thụ tăng thêm so với mức tham chiếu.
- Tín chỉ carbon rừng được cấp theo tiêu chuẩn carbon trong nước hoặc tiêu chuẩn quốc tế.
Việc mua tín chỉ carbon rừng có thể thực hiện thông qua:
- Ký kết hợp đồng trực tiếp giữa các bên
- Đấu giá
- Giao dịch trên sàn carbon
- Các hình thức phù hợp khác theo quy định pháp luật
Mức chi trả được tính theo đơn vị tấn CO2 tương đương hoặc theo từng tín chỉ carbon rừng.
Hai hình thức chi trả dịch vụ carbon rừng
Nghị định quy định hai phương thức thanh toán dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon rừng gồm trực tiếp và gián tiếp.
Chi trả trực tiếp
Bên sử dụng dịch vụ thanh toán cho bên cung ứng thông qua hợp đồng hoặc giao dịch trên sàn carbon. Đây được xem là cơ chế linh hoạt, phù hợp với doanh nghiệp có nhu cầu mua tín chỉ carbon rừng để phục vụ chiến lược ESG hoặc trung hòa carbon.
Chi trả gián tiếp
Khoản thanh toán được thực hiện thông qua Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng. Hình thức này giúp tăng tính minh bạch và hỗ trợ quản lý nguồn thu từ carbon rừng hiệu quả hơn.
Ai được tham gia cung ứng tín chỉ carbon rừng?
Các đối tượng được cung ứng dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon rừng bao gồm:
- Chủ rừng theo quy định của Luật Lâm nghiệp
- UBND cấp xã được giao quản lý rừng
- Tổ chức được Nhà nước giao nhiệm vụ quản lý rừng
Ngoài ra, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư sở hữu rừng cũng có thể tham gia dự án carbon rừng theo tiêu chuẩn trong nước hoặc quốc tế.
Điều này mở ra cơ hội tăng nguồn thu cho người dân địa phương thông qua hoạt động bảo vệ và phát triển rừng bền vững.
Dự án carbon rừng cần đáp ứng điều kiện gì?
Chủ rừng có thể tự triển khai hoặc liên kết với tổ chức khác để xây dựng dự án carbon rừng. Hồ sơ dự án phải thể hiện rõ:
- Diện tích và hiện trạng rừng
- Loại rừng tham gia dự án
- Hoạt động giảm phát thải dự kiến
- Khả năng tăng hấp thụ carbon
- Phương án chia sẻ lợi ích giữa các bên
Đối với dự án có sự tham gia của hộ gia đình hoặc cộng đồng dân cư, nghị định yêu cầu phải có cam kết tự nguyện tham gia và tuân thủ cơ chế phân chia lợi ích đã được phê duyệt.
Nguồn thu từ tín chỉ carbon rừng được sử dụng ra sao?
Sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính, nguồn thu từ hoạt động hấp thụ và lưu giữ carbon rừng sẽ được ưu tiên cho:
- Quản lý rừng
- Bảo vệ rừng
- Phát triển và phục hồi rừng
Đối với hộ gia đình và cộng đồng dân cư, việc quản lý và sử dụng khoản thu từ mua tín chỉ carbon rừng sẽ thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành.
Việt Nam hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon rừng
Nghị định mới nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng và các bên liên quan. Đồng thời, hoạt động giao dịch carbon rừng phải phù hợp với cam kết quốc tế về giảm phát thải mà Việt Nam tham gia.
Theo phân công, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng tiêu chuẩn carbon rừng quốc gia, xác nhận kết quả giảm phát thải và cấp tín chỉ carbon rừng. Trong khi đó, UBND các tỉnh chịu trách nhiệm quản lý và triển khai hoạt động liên quan tại địa phương.
Việc cho phép doanh nghiệp mua tín chỉ carbon rừng từ giữa năm 2026 được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thị trường carbon phát triển, tạo thêm nguồn lực tài chính cho bảo vệ rừng và hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu phát thải ròng bằng 0.