Sau khi hoàn lưu bão Kajiki tràn qua miền Bắc cuối tháng 8, Hà Nội lại chìm trong cảnh “biển nước”. Chỉ trong một đêm mưa lớn, nhiều tuyến đường trung tâm và vùng ven thành phố ngập sâu đến nửa mét, giao thông tê liệt, hàng trăm hộ dân rơi vào cảnh khốn đốn. Không còn cách nào khác, từ chung cư cao tầng đến nhà dân mặt đất, người dân buộc phải dựng rào chắn ngăn nước ngập để bảo vệ tài sản.
Cảnh tượng những tấm thép, ván gỗ, bạt nylon dựng vội trước cửa hầm chung cư, ki-ốt, cửa hàng hay lối vào nhà riêng không còn xa lạ. Đây được xem là “giải pháp cấp tốc” mà cư dân Hà Nội áp dụng mỗi khi thành phố hứng chịu mưa lớn.
Chung cư dựng đập thép chặn nước vào hầm xe
Tại phường Đông Ngạc, quận Bắc Từ Liêm, hầm gửi xe của chung cư Ecohome 3 sáng 26/8 chìm trong biển nước, mực ngập hơn một mét. Để ngăn nước tiếp tục dâng, ban quản lý đã huy động nhân lực dựng đập thép dài gần 10 m, bên ngoài phủ bạt chống thấm. Cảnh tượng như một “con đê mini” ngay trước lối xuống hầm, nhằm giữ an toàn cho hàng nghìn phương tiện của cư dân.
Cách đó không xa, chung cư Ecohome 1 cũng trong tình trạng ngập nghiêm trọng. Nước tràn vào tầng một, thang máy ngừng hoạt động. Đến trưa khi nước rút bớt, cư dân tự mang chổi, xô, thùng ra quét dọn, tát nước, kê đồ đạc lên cao. Những ki-ốt dưới chân chung cư, vốn là nơi mưu sinh của hàng chục hộ gia đình, buộc phải dùng gỗ, nylon và bạt dựng rào chắn ngăn nước ngập ngay trước cửa, đồng thời liên tục tát nước ra ngoài.
Một số gia đình còn phải bỏ đồ vào thùng xốp, di chuyển tạm thời sang khu vực cao ráo hơn. Lực lượng bộ đội địa phương được huy động hỗ trợ cư dân kê cao tài sản, gia cố các vách chắn nước để giảm thiệt hại.
Cửa hàng, ki-ốt “cố thủ” giữa biển nước
Tình cảnh không chỉ diễn ra ở khu chung cư. Trên tuyến đường Hoàng Tùng (Hoài Đức), nhiều cửa hàng kinh doanh buộc phải dựng rào chắn bằng sắt và gỗ, đặt máy bơm công suất lớn để liên tục đẩy nước ra ngoài. Chủ một cửa hàng tạp hóa tại đây chia sẻ:
“Nước dâng quá nhanh, chỉ trong vòng một giờ là ngập hơn 40 cm. Không có rào chắn thì hàng hóa trôi hết. Máy bơm chạy liên tục từ sáng đến giờ nhưng nước vẫn không kịp rút”.
Tại khu vực chợ Xanh (Cầu Giấy), nước ngập hơn nửa mét khiến nhiều cửa hàng quần áo phải đóng cửa. Hàng hóa ướt sũng, lối đi vắng bóng người. Chị Hồng Thị Xua, một tiểu thương, cho biết:
“Từ sáng sớm nước đã tràn vào. Chúng tôi không kịp di chuyển hàng. Mỗi mùa mưa bão là nỗi ám ảnh, thiệt hại hàng chục triệu đồng”.
Ở Mỹ Đình, các ngõ nhỏ biến thành sông. Xe máy chết máy la liệt, người dân phải xắn quần, lội bộ. Nhà dân hai bên đường dùng bao cát, ván gỗ làm rào chắn ngăn nước ngập trước cửa, đồng thời kê đồ đạc lên cao. Một hộ dân cho biết, khu vực này đã ngập liên tục 20 năm qua, trung bình 2–3 trận lớn mỗi năm:
“Chỉ có cách nâng nền nhà hoặc dựng rào chắn tạm thời. Ngập lặp lại nhiều năm nhưng chưa có giải pháp triệt để”.
Rào chắn: Giải pháp tình thế nhưng không bền vững
Theo các chuyên gia xây dựng, việc người dân tự dựng rào chắn ngăn nước ngập phản ánh tình trạng hệ thống thoát nước đô thị chưa đáp ứng được thực tế. Hà Nội hiện có hơn 200 điểm ngập úng cục bộ, tập trung tại các quận Cầu Giấy, Thanh Xuân, Nam Từ Liêm, Hoàng Mai… Hệ thống cống, trạm bơm nhiều nơi đã cũ, xuống cấp, không kịp thoát lượng mưa lớn chỉ trong vài giờ.
Rào chắn có thể giúp giảm thiệt hại trước mắt, nhưng không phải giải pháp lâu dài. Khi mực nước dâng cao, áp lực lớn có thể khiến tường chắn tạm bị rò rỉ hoặc vỡ, gây nguy hiểm. Ngoài ra, việc chắn nước ở một hộ gia đình có thể khiến nước dồn sang hộ khác, tạo áp lực cho hệ thống thoát chung.
Người dân nói gì?
Qua khảo sát nhanh tại nhiều điểm ngập sáng 26/8, đa số người dân cho rằng họ không còn niềm tin rằng thành phố sẽ xử lý triệt để tình trạng này trong ngắn hạn. Một cư dân Ecohome 3 chia sẻ:
“Chúng tôi biết dựng rào chắn chỉ là giải pháp tạm, nhưng không làm thì nước sẽ phá hỏng cả tầng hầm. Bao nhiêu xe máy, ô tô để dưới đó, thiệt hại không đếm xuể”.
Trong khi đó, chủ một cửa hàng ở Hoài Đức thẳng thắn:
“Chống ngập giờ thành kỹ năng sống. Gia đình tôi luôn chuẩn bị sẵn ván gỗ, bao cát, bạt để khi trời mưa lớn là lập tức dựng rào chắn”.
>>> Xem thêm: Cửa chống ngập thông minh – Bảo vệ nhà bạn mùa mưa lũ
Bài toán đô thị hóa và ngập lụt
Hà Nội đang phát triển nhanh, tốc độ bê tông hóa cao khiến khả năng thấm nước tự nhiên giảm. Lượng mưa chỉ cần từ 100–150 mm trong vài giờ đã đủ gây ngập cục bộ. Trong khi đó, hạ tầng thoát nước hiện tại mới đáp ứng khoảng 60–70% nhu cầu.
Theo các chuyên gia, việc chống ngập không thể chỉ dựa vào nâng cấp cống rãnh, mà cần một chiến lược tổng thể: từ quy hoạch đô thị, xây dựng hạ tầng xanh, quản lý hệ thống sông hồ, cho đến việc nâng cao ý thức cộng đồng.
Kết luận: Cần hành động mạnh mẽ hơn
Hình ảnh những rào chắn ngăn nước ngập dựng vội trước cửa nhà, chung cư, cửa hàng là minh chứng rõ rệt cho sự bị động của đô thị trước thiên tai. Người dân Hà Nội đang tự xoay sở để bảo vệ tài sản, nhưng họ cần nhiều hơn thế: một hệ thống thoát nước đồng bộ, một chiến lược chống ngập lâu dài và sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền.
Nếu không, mỗi mùa mưa bão đi qua, Hà Nội lại tái diễn “kịch bản” quen thuộc: phố thành sông, nhà thành ao, và những hàng rào tạm bợ chống nước tràn vào cửa.