Theo góc nhìn của chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch, việc Chính phủ ban hành Chỉ thị số 10 ngày 30/3 đã tạo ra một bước chuyển rõ rệt trong định hướng phát triển ngành điện.
Ông cho rằng điện mặt trời mái nhà hiện không chỉ đơn thuần là nguồn điện bổ trợ như trước đây, mà đang dần trở thành một phần quan trọng trong hệ thống giải pháp giúp giảm áp lực phụ tải giờ cao điểm và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ thực sự tối ưu khi mô hình điện phân tán kết hợp lưu trữ được áp dụng đúng nhóm khách hàng phù hợp. Nếu triển khai tràn lan, hiệu quả kinh tế không cao có thể khiến thị trường kém hấp dẫn.
Mức tiêu thụ 600 kWh/tháng – ngưỡng đầu tư hợp lý
Các phân tích từ giới chuyên môn và đơn vị triển khai hệ thống điện mặt trời cho thấy, hộ gia đình sử dụng từ khoảng 600 kWh điện mỗi tháng trở lên là nhóm có thể khai thác hiệu quả mô hình điện mặt trời kèm pin lưu trữ điện.
Ở mức tiêu thụ này, nhu cầu điện vào buổi tối thường rơi vào khoảng 8–10 kWh/ngày. Đây chính là điều kiện quan trọng để hệ thống pin lưu trữ phát huy giá trị, khi phần điện mặt trời tạo ra vào ban ngày được tích trữ và sử dụng lại vào buổi tối – thời điểm giá trị điện năng cao nhất.
Vì sao pin lưu trữ tạo ra khác biệt?
Theo phân tích của chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch, bản chất của hiệu quả nằm ở sự chênh lệch thời gian sử dụng điện. Điện mặt trời sản xuất chủ yếu ban ngày, trong khi nhu cầu cao nhất lại rơi vào buổi tối – giai đoạn phụ tải hệ thống tăng mạnh.
Khi có pin lưu trữ, lượng điện dư ban ngày sẽ được “chuyển dịch” sang buổi tối, giúp hộ gia đình giảm đáng kể lượng điện phải mua từ lưới. Đây là yếu tố quyết định giúp tối ưu chi phí điện thay vì chỉ phụ thuộc vào sản xuất và tiêu thụ tức thời.
Hiệu quả kinh tế và thời gian hoàn vốn
Với hệ thống công suất khoảng 5 kWp kết hợp pin lưu trữ 10 kWh, chi phí đầu tư hiện nay dao động trong khoảng 100-120 triệu đồng.
Trong điều kiện tiêu thụ khoảng 600 kWh/tháng, hộ gia đình có thể giảm từ 70% đến 90% lượng điện mua từ lưới, tương đương mức tiết kiệm khoảng 1,8-2,2 triệu đồng mỗi tháng. Thời gian hoàn vốn trung bình rơi vào khoảng 4-5 năm.
Khi nhu cầu điện tăng lên mức 800-1.000 kWh/tháng, hiệu quả khai thác hệ thống tốt hơn, giúp rút ngắn thời gian hoàn vốn xuống còn khoảng 3-4 năm do công suất được sử dụng gần như tối đa.
Nhóm hộ gia đình nào hưởng lợi nhiều nhất?
Ngoài yếu tố kỹ thuật, biểu giá điện theo bậc thang cũng khiến nhóm tiêu thụ từ 600 kWh/tháng trở lên phải trả mức giá cao hơn cho các kWh cuối cùng. Điều này đồng nghĩa mỗi kWh tự sản xuất và tự dùng sẽ mang lại giá trị tiết kiệm lớn hơn so với nhóm tiêu thụ thấp.
Vì vậy, điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ không phải giải pháp đại trà cho mọi hộ gia đình, mà phù hợp nhất với nhóm có mức tiêu thụ trung bình đến cao, đặc biệt là những hộ muốn tối ưu hóa chi phí dài hạn và chủ động nguồn điện sử dụng.