Việc tận dụng hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) để tích điện vào khung giờ thấp điểm và sử dụng trong giờ cao điểm đang được xem là giải pháp hiệu quả giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí điện hàng tháng.
Theo quy định mới của Bộ Công Thương tại Quyết định 963, khung giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia được điều chỉnh hoàn toàn vào buổi tối, từ 17h30 đến 22h30. Trong khi đó, giờ thấp điểm kéo dài từ 0h đến 6h sáng. Sự thay đổi này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp triển khai hệ thống lưu trữ điện nhằm khai thác chênh lệch giá điện giữa các khung giờ.
Hiện nay, khoảng 1,25 triệu công tơ điện đang áp dụng cơ chế tính giá điện theo thời gian sử dụng, phần lớn thuộc nhóm khách hàng sản xuất và kinh doanh. Điều này khiến bài toán tối ưu chi phí năng lượng trở nên cấp thiết hơn với nhiều doanh nghiệp.
Tại hội thảo tổ chức ngày 15/5, nhiều chuyên gia cho rằng mô hình kết hợp điện mặt trời và pin lưu trữ sẽ mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Ông Trần Quốc Tâm – Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TP HCM, đồng thời là Giám đốc Lithaco nhận định doanh nghiệp có thể sạc đầy hệ thống BESS vào khung giờ điện rẻ, sau đó xả điện trong giờ cao điểm để sử dụng song song với điện lưới.
Theo ông Tâm, cách vận hành này giúp doanh nghiệp “mua điện giá thấp, dùng điện giá cao”, từ đó giảm đáng kể chi phí sản xuất và vận hành. Các hệ thống BESS hiện nay có khả năng lưu trữ lớn, thậm chí một cụm pin kích thước tương đương container có thể tích trữ trên 5 MWh điện.
Ông Lê Bá Thông – Trưởng phòng phát triển kinh doanh cấp cao Huawei Digital Power Việt Nam cho biết mức giá điện kinh doanh ở giờ thấp điểm chỉ khoảng hơn 1.900 đồng/kWh, trong khi giá điện giờ cao điểm có thể vượt 5.400 đồng/kWh. Khoảng chênh lệch lớn này giúp doanh nghiệp gia tăng hiệu quả sử dụng năng lượng nếu biết tận dụng hệ thống lưu trữ điện.
Ngoài yếu tố tiết kiệm chi phí, việc gộp khung giờ cao điểm thành một khoảng thời gian liên tục cũng góp phần kéo dài tuổi thọ pin. Theo ông Thông, tuổi thọ của pin phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường, số chu kỳ sạc xả mỗi ngày và tần suất sử dụng trong năm.
Khi chỉ cần thực hiện một chu kỳ sạc xả mỗi ngày, hệ thống pin có thể hoạt động bền hơn đáng kể. Một số giải pháp lưu trữ hiện nay đạt khoảng 8.000 chu kỳ, tương đương gần 20 năm vận hành nếu duy trì tần suất một lần sạc xả/ngày. Trong khi đó, nếu phải thực hiện hai chu kỳ như cơ chế giờ điện cũ, tuổi thọ pin sẽ giảm xuống còn khoảng 13-15 năm.
Các chuyên gia cũng đánh giá BESS đặc biệt phù hợp khi kết hợp cùng năng lượng tái tạo. Ông Trần Quốc Tâm cho biết nếu không có hệ thống lưu trữ, khoảng 30% sản lượng điện mặt trời có thể bị dư thừa và không được sử dụng hiệu quả. Vì vậy, pin lưu trữ được xem là giải pháp giúp tận dụng tối đa nguồn điện sạch, đồng thời giảm phụ thuộc vào điện lưới truyền thống.
PGS.TS Phạm Trung Kiên, giảng viên Khoa Công nghệ Vật liệu – Đại học Bách khoa TP HCM, nhận định pin lưu trữ đang trở thành mắt xích quan trọng trong quá trình phát triển điện mặt trời và điện gió. Công nghệ này giúp điều hòa công suất, ổn định tải và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống năng lượng tái tạo.
Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, Việt Nam đặt mục tiêu đưa tổng công suất hệ thống pin lưu trữ lên khoảng 10.000-16.300 MW vào năm 2030, tương đương 5,5-6,9% tổng công suất nguồn điện quốc gia. Đây được xem là bước đi cần thiết khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng.
Việc kết hợp BESS với điện sạch còn giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường mới trên thị trường quốc tế. Theo ông Kiên, đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam đang chịu áp lực từ các chính sách thuế carbon.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, vấn đề chi phí đầu tư và xử lý pin sau sử dụng cũng được nhiều doanh nghiệp quan tâm. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng giá thành hệ thống điện tái tạo và pin lưu trữ đang giảm nhanh theo quy mô thị trường.
Đại diện Huawei Digital Power Việt Nam cho biết chi phí đầu tư điện mặt trời hiện thấp hơn đáng kể so với giai đoạn 5 năm trước. Nếu trước đây cần khoảng 20-25 tỷ đồng cho mỗi MW điện mặt trời, hiện mức đầu tư chỉ còn khoảng 10 tỷ đồng.
Theo ông Trần Quốc Tâm, xu hướng giảm giá cũng đang diễn ra tương tự với ngành pin lưu trữ. Khi quy mô sản xuất toàn cầu tăng lên, giá thành pin sẽ tiếp tục giảm, giúp công nghệ này ngày càng dễ tiếp cận hơn với doanh nghiệp Việt Nam.
Đối với pin sau vòng đời sử dụng, công nghệ hiện nay có thể tái chế khoảng 85% thành phần vật liệu. Các chuyên gia cho rằng pin lưu trữ sau khi hết hạn không nên được xem là rác thải mà là nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng.
PGS.TS Phạm Trung Kiên đề xuất trách nhiệm thu hồi và xử lý pin cần được quy định rõ cho nhà sản xuất, tương tự mô hình đang áp dụng tại châu Âu, Singapore, Nhật Bản hay Hàn Quốc nhằm đảm bảo phát triển bền vững cho ngành năng lượng lưu trữ.
So sánh khung giờ điện mới và cũ:
| Nhóm giờ | Quy định mới | Quy định cũ |
|---|---|---|
| Giờ cao điểm | Thứ 2-7: 17h30-22h30 | Thứ 2-7: 9h30-11h30 và 17h-20h |
| Giờ bình thường | 6h-17h30 và 22h30-24h | 4h-9h30; 11h30-17h; 20h-22h |
| Giờ thấp điểm | 0h-6h hàng ngày | 22h-4h hàng ngày |