Cơ chế bù trừ carbon dành cho ngành hàng không quốc tế đang mở ra triển vọng kinh tế rất lớn cho khu vực ASEAN. Theo các dự báo, tín chỉ carbon hàng không có thể mang lại từ 1,6 tỷ USD đến 8,5 tỷ USD giá trị kinh tế trước năm 2035 nếu các dự án trong khu vực đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn quốc tế và được cấp phép theo quy định.
Nhu cầu tín chỉ carbon hàng không tăng mạnh nhờ CORSIA
Cơ chế Bù trừ và Giảm phát thải Carbon đối với Hàng không quốc tế (CORSIA) do Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) triển khai đang siết chặt các yêu cầu về giảm phát thải đối với các hãng hàng không.
Ở giai đoạn đầu (2024-2026), các quốc gia tự nguyện tham gia CORSIA phải bù trừ khoảng 85% lượng phát thải tăng thêm so với mức năm 2019. Nghĩa vụ này phải được hoàn thành trước tháng 1/2028.
Bước sang giai đoạn thứ hai (2027-2035), phạm vi áp dụng sẽ được mở rộng, khiến nhu cầu đối với tín chỉ carbon hàng không đủ điều kiện CORSIA được dự báo tăng nhanh trên toàn cầu.
ASEAN sở hữu lợi thế lớn về nguồn cung tín chỉ carbon
Đông Nam Á được đánh giá là một trong những khu vực có tiềm năng cung cấp tín chỉ carbon đạt chuẩn CORSIA nhờ số lượng lớn dự án giảm phát thải đang vận hành hoặc trong quá trình phát triển.
Để đánh giá quy mô cơ hội, các dự án carbon tại ASEAN được chia thành ba nhóm theo mức độ hoàn thiện.
Nhóm dự án đã phát hành tín chỉ đủ điều kiện CORSIA
Đây là nhóm dự án đã đáp ứng toàn bộ tiêu chí của CORSIA, đồng thời nhận được thư chấp thuận từ quốc gia sở tại, cho phép các hãng hàng không sử dụng tín chỉ để thực hiện nghĩa vụ bù trừ phát thải.
Hiện toàn cầu có 57 dự án phát hành khoảng 36,6 triệu tín chỉ đạt chuẩn CORSIA. Trong đó, ASEAN có 4 dự án, gồm:
- 2 dự án tại Lào.
- 2 dự án tại Campuchia.
Đến tháng 6, bốn dự án này đã tạo ra khoảng 2,6 triệu tín chỉ, tương đương 7,1% nguồn cung toàn cầu, đưa ASEAN trở thành khu vực cung cấp lớn thứ hai trên thế giới.
Nhiều dự án đã đạt tiêu chuẩn nhưng chưa được cấp phép
Nhóm thứ hai gồm các dự án đã đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của CORSIA nhưng chưa hoàn tất thủ tục để trở thành nguồn cung chính thức.
Do chưa được cấp cơ chế điều chỉnh tương ứng, các tín chỉ này hiện chủ yếu được giao dịch trên thị trường carbon tự nguyện.
Trên phạm vi toàn cầu hiện có:
- 1.435 dự án thuộc nhóm này.
- Khoảng 338 triệu tín chỉ đã được phát hành.
Riêng ASEAN có 54 dự án phân bố tại:
- Campuchia
- Lào
- Malaysia
- Myanmar
- Philippines
- Singapore
- Thái Lan
- Việt Nam
Các dự án đã phát hành khoảng 18,2 triệu tín chỉ.
Nếu được phê duyệt trở thành tín chỉ carbon hàng không đạt chuẩn CORSIA, giá trị kinh tế của nhóm dự án này được ước tính đạt 182-419 triệu USD.
Đến năm 2035, các dự án có thể tạo thêm từ 5-26 triệu tín chỉ, mang lại giá trị bổ sung khoảng 50-598 triệu USD.
100 dự án đang phát triển tạo dư địa tăng trưởng dài hạn
Nhóm thứ ba bao gồm các dự án carbon vẫn đang trong quá trình phát triển.
ASEAN hiện sở hữu khoảng 100 dự án thuộc nhóm này. Mặc dù chưa phát hành tín chỉ được xác minh, nhưng các dự án có khả năng trở thành nguồn cung quan trọng trong giai đoạn tới.
Theo dự báo, đến năm 2035, nhóm dự án này có thể phát hành:
- 133-302 triệu tín chỉ đủ điều kiện CORSIA.
- Giá trị kinh tế ước đạt từ 1,3-7 tỷ USD.
Nếu cộng cả ba nhóm dự án, tổng cơ hội kinh tế mà tín chỉ carbon hàng không mang lại cho ASEAN có thể đạt từ 1,6-8,5 tỷ USD trong vòng một thập kỷ tới.
Việt Nam hưởng lợi khi chính thức tham gia CORSIA
Việt Nam đã thông báo tham gia tự nguyện cơ chế CORSIA từ năm 2026.
Theo ICAO, cùng với Dominica, quyết định này nâng tổng số quốc gia tham gia tự nguyện lên 130 nước.
Việc gia nhập CORSIA đồng nghĩa ngành hàng không Việt Nam sẽ từng bước thực hiện đầy đủ các yêu cầu về:
- Giám sát phát thải.
- Báo cáo lượng khí nhà kính.
- Bù trừ carbon theo tiêu chuẩn quốc tế.
Đây cũng là động lực để thúc đẩy các dự án carbon trong nước phát triển theo các tiêu chuẩn quốc tế, từ đó gia tăng khả năng tham gia thị trường toàn cầu.
Song song với đó, Việt Nam đang hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường carbon. Theo lộ trình hiện nay:
- Thị trường carbon được thí điểm đến hết năm 2028.
- Dự kiến vận hành chính thức từ năm 2029.
Cầu tín chỉ carbon hàng không sẽ vượt xa nguồn cung
Theo các dự báo, nhu cầu toàn cầu đối với tín chỉ carbon hàng không sẽ tăng rất nhanh.
Cụ thể:
- Giai đoạn đầu cần khoảng 201-219 triệu tín chỉ.
- Giai đoạn thứ hai tăng lên khoảng 1,25-1,8 tỷ tín chỉ.
Khi nhiều hãng hàng không tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương tham gia CORSIA ở giai đoạn hai, khu vực này sẽ trở thành thị trường tiêu thụ tín chỉ lớn thứ hai thế giới, chỉ sau châu Âu.
Trong ASEAN, nhu cầu tập trung chủ yếu tại:
- Singapore.
- Thái Lan.
- Indonesia.
Ba quốc gia này được dự báo chiếm hơn 95% tổng nhu cầu bù trừ phát thải của toàn khu vực.
Đáng chú ý, chỉ riêng bốn hãng hàng không gồm Singapore Airlines, Thai Airways, Scoot và Garuda Indonesia đã chiếm khoảng 75% tổng nhu cầu tín chỉ carbon của ASEAN trong hai giai đoạn thực hiện CORSIA.
Khoảng trống cung – cầu mở ra cơ hội hàng tỷ USD
Hiện ASEAN mới có khoảng 2,6 triệu tín chỉ đạt chuẩn CORSIA, trong khi riêng nhu cầu của các hãng hàng không trong khu vực ở giai đoạn đầu đã có thể lên tới 18 triệu tín chỉ.
Sự chênh lệch lớn giữa nguồn cung và nhu cầu cho thấy dư địa phát triển của thị trường tín chỉ carbon hàng không còn rất lớn.
Để khai thác hiệu quả cơ hội này, các quốc gia ASEAN cần sớm hoàn thiện cơ chế phê duyệt dự án, xây dựng khung pháp lý minh bạch và tạo điều kiện cho hoạt động chuyển giao tín chỉ carbon quốc tế.
Đối với Việt Nam, việc tham gia CORSIA từ năm 2026 cùng tiến trình hoàn thiện thị trường carbon trong nước không chỉ giúp ngành hàng không đáp ứng yêu cầu giảm phát thải, mà còn mở ra cơ hội để các dự án carbon nội địa tiếp cận nguồn cầu quốc tế đang tăng trưởng mạnh, qua đó tạo thêm giá trị kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế xanh.