Theo báo cáo của UBND thành phố Hà Nội gửi Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, tình trạng ô nhiễm không khí và suy giảm chất lượng nước tại các dòng sông nội đô đang trở thành thách thức lớn đối với quá trình phát triển của Thủ đô. Thành phố nhận định đây là một trong những “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ, đồng thời xác định kiểm soát ô nhiễm không khí và khôi phục hệ thống sông ngòi là hai nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển bền vững.
Hà Nội đẩy mạnh kiểm soát ô nhiễm không khí bằng nhiều giải pháp đồng bộ
Báo cáo cho thấy chất lượng không khí của Hà Nội chịu tác động từ nhiều nguồn phát thải khác nhau. Theo kết quả kiểm kê phát thải do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện giai đoạn 2023-2025, hoạt động giao thông chiếm khoảng 59% tổng lượng phát thải, bụi từ xây dựng và đường giao thông đóng góp 28%, hoạt động đốt ngoài trời và sinh hoạt dân cư chiếm 11%, trong khi công nghiệp chiếm khoảng 2%. Điều kiện thời tiết theo mùa cũng làm gia tăng mức độ ô nhiễm.
Để giải quyết vấn đề này, Hà Nội xây dựng quy trình kiểm soát ô nhiễm theo chuỗi khép kín gồm xác định nguồn phát thải, quan trắc, dự báo, can thiệp, đánh giá hiệu quả và công khai kết quả nhằm tạo điều kiện để người dân cùng giám sát.
Thành phố tập trung triển khai 5 nhóm giải pháp trọng điểm.
Giải pháp đầu tiên là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu môi trường không khí và nước thống nhất, cập nhật theo thời gian thực. Dự kiến đến tháng 9/2026, Hà Nội sẽ hoàn thành kiểm kê khí thải trên toàn địa bàn và thường xuyên cập nhật dữ liệu phục vụ công tác quản lý.
Song song với đó, thành phố đã điều chỉnh chủ trương đầu tư hệ thống quan trắc môi trường gồm 15 trạm quan trắc không khí, 5 trạm nước mặt và 6 trạm nước ngầm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã triển khai mạng lưới cảm biến, trong đó Hà Nội đã kết nối 35/71 thiết bị với Trung tâm dữ liệu môi trường quốc gia. Dữ liệu từ các trạm quan trắc, camera, giao thông, xây dựng, công nghiệp và khí tượng sẽ được tích hợp vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC) của thành phố.
Giải pháp thứ hai là triển khai vùng phát thải thấp tại khu vực Vành đai 1 theo lộ trình phù hợp. Từ ngày 1/7/2026, chương trình được thí điểm tại phường Hoàn Kiếm trước khi mở rộng toàn bộ Vành đai 1 vào năm 2028. Mô hình này hướng đến việc hạn chế phương tiện có mức phát thải cao, đồng thời thúc đẩy phát triển xe buýt điện, xe đạp điện, phương tiện trung chuyển sạch, bãi đỗ xe ngoại vi, không gian đi bộ và hạ tầng dành cho giao thông xanh.
Giải pháp thứ ba tập trung kiểm soát toàn bộ các công trường xây dựng quy mô lớn và tuyến đường vận chuyển vật liệu. Các đơn vị thi công phải thực hiện che chắn công trình, rửa phương tiện trước khi ra khỏi công trường, phun sương giảm bụi, quản lý vật liệu và chất thải xây dựng. Những dự án lớn còn phải lắp đặt hệ thống camera và cảm biến giám sát bụi.
Ở nhóm giải pháp thứ tư, Hà Nội tăng cường quản lý nguồn phát thải từ khu công nghiệp, làng nghề, cơ sở sản xuất và hoạt động đốt ngoài trời. Thành phố đặt mục tiêu 100% cơ sở thuộc diện quản lý phải lắp đặt hệ thống quan trắc khí thải tự động. Đồng thời, HĐND thành phố đã ban hành nghị quyết quy định chặt chẽ hơn về đối tượng phải thực hiện quan trắc khí thải liên tục.
Giải pháp cuối cùng là gắn công tác kiểm soát ô nhiễm với định hướng phát triển đô thị xanh thông qua việc tăng diện tích cây xanh, cải tạo không gian công cộng, di dời hoặc chuyển đổi công nghệ đối với các cơ sở sản xuất không còn phù hợp trong khu vực nội đô. Hà Nội cũng mở rộng hợp tác với 5 địa phương lân cận để hình thành cơ chế phối hợp giữa 6 tỉnh, thành phố trong chia sẻ dữ liệu quan trắc, dự báo nguồn phát thải và xây dựng quy trình cảnh báo sớm về ô nhiễm không khí.
Phục hồi các dòng sông nội đô gắn với tái thiết không gian đô thị
Bên cạnh chất lượng không khí, môi trường nước cũng là vấn đề được Hà Nội đặc biệt quan tâm. Trong nhiều năm qua, các dòng sông nội đô và vùng ven liên tục tiếp nhận nước thải sinh hoạt, nước thải sản xuất, làng nghề và dòng chảy ô nhiễm từ các địa phương lân cận.
Theo đánh giá của thành phố, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hệ thống thu gom và xử lý nước thải chưa đồng bộ, phương thức quản lý còn theo địa giới hành chính thay vì lưu vực sông, trong khi không gian ven sông chưa được đầu tư, cải tạo tương xứng.
Do đó, Hà Nội đặt mục tiêu không chỉ cải thiện chất lượng nước mà còn khôi phục toàn diện hệ sinh thái sông ngòi. Thành phố hướng tới việc đưa các dòng sông trở lại đúng vai trò vốn có, bảo đảm dòng chảy, phục hồi hệ sinh thái, nâng cao khả năng tiêu thoát nước, tạo cảnh quan, phát triển không gian công cộng và phát huy giá trị văn hóa trong cấu trúc đô thị.
Hiện Hà Nội đang triển khai phục hồi bốn tuyến sông nội đô gồm Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ và Sét. Trong tháng 7/2026, thành phố dự kiến khởi công dự án cải tạo và xử lý ô nhiễm sông Cầu Bây. Đồng thời, các dự án cải tạo sông Nhuệ và sông Đáy cũng đang được hoàn thiện thủ tục thẩm định, phấn đấu khởi công vào giữa tháng 10/2026.
Để đạt mục tiêu cải thiện chất lượng nước và phục hồi hệ thống sông ngòi, thành phố xây dựng 5 nhóm giải pháp trọng tâm.
Trước hết là hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý nước thải theo quy hoạch, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng các nhà máy xử lý nước thải trên địa bàn.
Tiếp theo, Hà Nội sẽ quản lý các dòng sông theo lưu vực, tăng cường phối hợp liên ngành và liên vùng, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền và cơ quan quản lý.
Giải pháp thứ ba là bảo đảm dòng chảy thông suốt thông qua việc bổ cập nguồn nước, cải tạo lòng sông, nạo vét bùn, xây dựng kè bờ, kết nối với hệ thống hồ điều hòa và nâng cao năng lực tiêu thoát nước nhằm giảm nguy cơ ngập úng.
Ở giải pháp thứ tư, thành phố tăng cường giám sát nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề và các nguồn phát thải có nguy cơ cao bằng hệ thống quan trắc tự động kết hợp thanh tra thường xuyên. Dữ liệu quan trắc sẽ được truyền trực tiếp đến cơ quan quản lý để kịp thời cảnh báo, kiểm tra và xử lý khi phát hiện thông số vượt quy chuẩn.
Cuối cùng, Hà Nội định hướng tái thiết không gian hai bên sông theo hướng hiện đại và đa chức năng. Ngoài mục tiêu xử lý ô nhiễm, các tuyến sông sẽ được quy hoạch trở thành công viên tuyến tính, đường dạo, không gian văn hóa, mặt nước cảnh quan, hạ tầng xanh và các khu dịch vụ đô thị, góp phần tạo động lực phát triển kinh tế và du lịch.
Theo UBND thành phố Hà Nội, xử lý ô nhiễm không khí và nguồn nước là nhiệm vụ phức tạp, tồn tại trong thời gian dài và đòi hỏi sự phối hợp của nhiều ngành, nhiều cấp cùng sự tham gia của toàn xã hội. Bên cạnh nguồn vốn đầu tư công, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế hợp tác công tư (PPP), huy động nguồn lực xã hội để đầu tư hạ tầng môi trường, hệ thống xử lý nước thải, phát triển kinh tế tuần hoàn và từng bước khôi phục các dòng sông nội đô theo hướng bền vững.