Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh kết nối quốc tế và mở rộng năng lực hạ tầng giao thông, một công trình mang tính biểu tượng đang dần hình thành nơi cửa ngõ phía Nam. Cách TP.HCM chỉ 40 km, Sân bay Long Thành được quy hoạch trở thành cảng hàng không lớn nhất cả nước, với công suất lên tới 100 triệu hành khách mỗi năm sau khi hoàn tất cả 3 giai đoạn. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về quy mô, tiến độ và tầm quan trọng chiến lược của dự án đầy tham vọng này.
Lịch sử hình thành và phát triển
Sân bay Long Thành không chỉ là một dự án hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực hàng không dân dụng Việt Nam, mà còn là lời giải chiến lược cho bài toán phát triển bền vững ngành vận tải hàng không trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Vì sao cần một sân bay mới?
Từ những năm 2000, cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất – sân bay chính của TP.HCM – đã liên tục đối mặt với tình trạng quá tải nghiêm trọng. Được xây dựng từ thời chiến tranh với mục tiêu ban đầu chủ yếu phục vụ quân sự, Tân Sơn Nhất nằm giữa khu vực đô thị đông đúc, hạn chế lớn trong việc mở rộng cả về không gian lẫn công suất hoạt động.
Dù đã được cải tạo nhiều lần, đến năm 2015, sân bay này đã phục vụ tới 26,5 triệu lượt khách – vượt ngưỡng thiết kế ban đầu (25 triệu lượt/năm). Trong các dịp cao điểm như Tết Nguyên đán, sân bay tiếp nhận tới 400 lượt chuyến/ngày, dẫn đến hiện tượng ùn tắc mặt đất, chậm chuyến và rủi ro an toàn bay.
Trong khi đó, tốc độ đô thị hóa của TP.HCM và các tỉnh vệ tinh tăng mạnh, cùng với nhu cầu du lịch và thương mại hàng không bùng nổ. Chỉ trong vòng 10 năm, thị trường hàng không nội địa tăng trưởng trung bình từ 15–20% mỗi năm. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân tiếp cận dịch vụ hàng không vẫn còn rất thấp so với khu vực. Trước bối cảnh đó, một cảng hàng không quốc tế quy mô lớn, nằm ngoài vùng lõi đô thị, có khả năng trung chuyển khu vực và định hướng phát triển dài hạn là điều tất yếu.
Những dấu mốc quyết định
Ý tưởng xây dựng Sân bay Long Thành lần đầu được đề cập từ những năm 1980, nhưng phải đến năm 1997, sân bay này mới chính thức được đưa vào quy hoạch phát triển hệ thống cảng hàng không toàn quốc. Theo quyết định số 911/QĐ–TTg, Long Thành được định hướng là sân bay nội địa có tiềm năng chuyển đổi thành quốc tế.
Năm 2005, bước ngoặt quan trọng đến khi Thủ tướng Chính phủ ký quyết định phê duyệt quy hoạch vị trí, quy mô và phân khu chức năng của dự án. Đến năm 2011, Long Thành được xác định là cảng hàng không quốc tế cấp 4F, có khả năng tiếp nhận máy bay thân rộng như A380–800, với công suất thiết kế 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
Đặc biệt, vào ngày 25/6/2015, Quốc hội khóa XIII thông qua nghị quyết số 94/2015/QH13, chính thức phê duyệt chủ trương đầu tư Sân bay Long Thành, đồng thời phân kỳ triển khai theo 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Xây dựng 1 đường băng, 1 nhà ga, công suất 25 triệu hành khách/năm, hoàn thành vào năm 2025.
- Giai đoạn 2: Bổ sung đường băng thứ 2 và mở rộng nhà ga, nâng công suất lên 50 triệu hành khách/năm.
- Giai đoạn 3: Hoàn thiện hệ thống hạ tầng, đạt công suất tối đa 100 triệu khách/năm, trở thành trung tâm trung chuyển hàng không tầm cỡ quốc tế.
Với tổng mức đầu tư giai đoạn 1 là 109.111 tỷ đồng (~4,66 tỷ USD), dự án này được kỳ vọng sẽ tạo đòn bẩy phát triển cho toàn bộ vùng Đông Nam Bộ, giảm tải cho Tân Sơn Nhất, tăng năng lực cạnh tranh logistics và hàng không quốc gia.
Khởi công – Thách thức – Tiến độ
Sau nhiều năm chuẩn bị, ngày 5/1/2021, Sân bay Long Thành chính thức khởi công. Giai đoạn đầu bao gồm công tác rà phá bom mìn, xây dựng hàng rào, san lấp mặt bằng và các hạng mục thoát nước. Tuy nhiên, dự án cũng đối mặt với không ít thách thức như: ô nhiễm bụi lan xa hơn 10km gây ảnh hưởng đến dân cư, buộc Bộ Tài nguyên – Môi trường xử phạt và yêu cầu các giải pháp cấp bách.
Đến tháng 9/2022, đài kiểm soát không lưu – biểu tượng kỹ thuật cao với thiết kế hình búp sen – được khởi công. Tháp điều hành cao 123m, kết hợp radar và hệ thống công nghệ tự động hóa, được đầu tư gần 3.500 tỷ đồng bởi Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) từ nguồn vốn tự chủ.
Việc chọn nhà thầu xây dựng nhà ga T1 cũng trải qua quá trình tuyển chọn gay gắt. Sau lần mời thầu đầu tiên không thành, tháng 6/2023, liên danh Vietur (do IC ISTAS Thổ Nhĩ Kỳ dẫn đầu) chính thức trúng thầu thi công nhà ga hành khách. Việc trúng thầu sau khi vượt qua các đối thủ lớn như liên danh Hoa Lư và liên danh CHEC–BCEG–Vietnam Contractors đã khẳng định tiêu chuẩn quốc tế trong việc lựa chọn đối tác chiến lược.
Ngày 31/8/2023, nhà ga T1, đường băng số 1 và sân đỗ máy bay chính thức khởi công, đánh dấu giai đoạn thi công quan trọng. Thời gian xây dựng nhà ga kéo dài 39 tháng, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026. Đường băng số 1 được đẩy nhanh tiến độ, hướng tới mục tiêu vận hành vào 30/4/2025, rút ngắn 3 tháng so với kế hoạch ban đầu.
Không đơn thuần là công trình hạ tầng, Sân bay Long Thành còn là nút giao chiến lược của toàn bộ khu vực phía Nam, kết nối hiệu quả với các tuyến cao tốc như Long Thành – Dầu Giây, Bến Lức – Long Thành và sân bay Tân Sơn Nhất. Khi đi vào hoạt động đầy đủ, Long Thành sẽ góp phần định hình lại bản đồ giao thông hàng không khu vực, hỗ trợ Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển mới tại ASEAN, cạnh tranh trực tiếp với các cảng hàng không như Suvarnabhumi (Thái Lan), Changi (Singapore) hay Kuala Lumpur (Malaysia).
Dưới góc nhìn quy hoạch dài hạn, Long Thành là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế vùng Đông Nam Bộ, đồng thời cũng là biểu tượng cho cam kết của Việt Nam trong đầu tư hạ tầng hiện đại, bền vững, và có tầm nhìn quốc tế.
Tổng quan
Tọa lạc tại xã Bình Sơn, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai – vị trí “vàng” nằm giữa tam giác kinh tế TP.HCM – Biên Hòa – Vũng Tàu, sân bay cách TP.HCM khoảng 40 km, tiếp giáp trực tiếp với tuyến cao tốc Long Thành – Dầu Giây và đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam trong tương lai. Vị trí này giúp rút ngắn thời gian di chuyển và giảm tải cho sân bay Tân Sơn Nhất.
Để nhường chỗ cho đại dự án tầm quốc gia, gần 5.000 ha đất đã được thu hồi, trong đó xã Suối Trầu phải giải thể hoàn toàn. Chính phủ đã quy hoạch và xây dựng khu tái định cư Lộc An – Bình Sơn nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân vùng ảnh hưởng.
Theo quy hoạch giai đoạn 1, Cảng hàng không quốc tế Long Thành gồm một đường băng dài 4.000 m, một nhà ga hành khách 373.000 m² công suất 25 triệu lượt khách/năm, cùng nhiều hạng mục phục vụ bay, logistics, kỹ thuật và an ninh hàng không. Mức đầu tư lên đến 14 tỷ USD.
Trong dài hạn, sân bay sẽ phát triển thành cảng hàng không cấp 4F với 4 đường băng, 4 nhà ga, đạt công suất 100 triệu hành khách/năm và hơn 5 triệu tấn hàng hóa – sánh ngang các trung tâm hàng không lớn nhất châu Á như Changi (Singapore) hay Suvarnabhumi (Thái Lan). Đây chính là cú bật hạ tầng chiến lược, góp phần tái cấu trúc mạng lưới giao thông và chuỗi logistics toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Liên kết hạ tầng – Chìa khóa phát triển Sân bay Long Thành
Để đảm bảo khả năng khai thác tối đa khi đưa vào vận hành, Chính phủ đã đồng thời đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng liên kết, bao gồm đường bộ và đường sắt.
Giao thông đường bộ
Hai tuyến đường chính – T1 và T2 – đã được triển khai nhằm kết nối trực tiếp sân bay với các trục giao thông trọng yếu. Đường T1 (dài 3,8 km) liên kết khu vực phía Tây sân bay với cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, Quốc lộ 51 và tỉnh lộ 25C, với thiết kế 14 làn xe. Đường T2 (dài 3,5 km) là tuyến song hành, tăng cường kết nối đến cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, đồng thời chia sẻ lưu lượng phương tiện.
Song song đó, hệ thống cao tốc vùng Đông Nam Bộ được mở rộng thêm 4 tuyến mới: Bến Lức – Long Thành, Biên Hòa – Vũng Tàu, Phan Thiết – Dầu Giây, và Dầu Giây – Liên Khương. Các tuyến này không chỉ hỗ trợ khai thác Cảng hàng không quốc tế Long Thành mà còn thúc đẩy liên kết vùng, giảm áp lực lên TP.HCM.
Giao thông đường sắt
Về lâu dài, 2 tuyến đường sắt chiến lược sẽ kết nối trực tiếp đến khu vực sân bay: tuyến tốc độ cao Bắc – Nam và tuyến Thủ Thiêm – Long Thành. Cả hai tuyến đều bố trí các nhà ga ngầm nằm giữa các cụm nhà ga hành khách, tạo sự thuận tiện cho hành khách di chuyển liên vùng.
Kiến trúc biểu tượng lấy cảm hứng từ quốc hoa
Thiết kế nhà ga hành khách Sân bay Long Thành được chọn lọc qua một cuộc thi tuyển quốc tế quy mô lớn, thể hiện tầm vóc và tham vọng phát triển hạ tầng hàng không quốc gia. Sau nhiều vòng đánh giá chuyên môn và lấy ý kiến rộng rãi từ công chúng, phương án LT-03 – lấy cảm hứng từ hình tượng bông sen – đã chính thức được lựa chọn.
Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, thiết kế này còn thể hiện bản sắc văn hóa Việt Nam trong một công trình giao thông trọng điểm. Hình ảnh bông sen được đưa vào tổng thể kiến trúc từ mái nhà ga, mặt đứng, đến nội thất khu vực làm thủ tục, giúp tạo nên dấu ấn thị giác mạnh mẽ đối với du khách quốc tế – điều mà nhiều sân bay hiện đại trên thế giới hướng đến để khẳng định bản sắc riêng.
Phần mái sảnh chính được thiết kế vươn rộng, gợi liên tưởng đến những cánh sen xếp lớp, mềm mại nhưng vẫn vững chãi. Khu vực đậu xe ngoài trời được tận dụng mái làm công viên cây xanh, kết hợp hồ nước trung tâm lấy ý tưởng từ đầm sen, góp phần tạo không gian sinh thái và giảm hiệu ứng nhiệt đô thị – một điểm cộng lớn trong bối cảnh hướng đến sân bay xanh, thân thiện môi trường.
Đơn vị thiết kế, Heerim Architects & Planners (Hàn Quốc), là cái tên uy tín toàn cầu trong lĩnh vực kiến trúc hạ tầng sân bay, từng tham gia nhiều dự án tầm cỡ như nhà ga T2 sân bay Incheon, sân vận động Olympic Baku… Sự góp mặt của Heerim không chỉ bảo chứng về mặt kỹ thuật, mà còn nâng tầm Sân bay Long Thành trở thành một trung tâm hàng không hiện đại trong khu vực.
Lợi thế chiến lược trong bản đồ hàng không Đông Nam Á
Sân bay Long Thành nằm tại trung tâm vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, giữ vai trò kết nối chiến lược trong mạng lưới giao thông khu vực. Với khoảng cách chỉ 40 km đến TP. Hồ Chí Minh – đầu tàu kinh tế cả nước, Long Thành là lựa chọn lý tưởng để hình thành một cảng hàng không trung chuyển quốc tế quy mô lớn, cạnh tranh với các sân bay như Suvarnabhumi (Thái Lan) hay Changi (Singapore).
Khu vực Đông Nam Bộ – nơi Long Thành toạ lạc – hiện đóng góp hơn 2/3 kim ngạch xuất khẩu quốc gia và thu hút lượng vốn FDI hàng đầu. Tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa mạnh mẽ khiến nhu cầu vận tải hàng hóa – hành khách tăng nhanh, kéo theo đòi hỏi cấp thiết về hạ tầng hàng không đẳng cấp quốc tế.
Không chỉ phục vụ các đô thị vệ tinh như Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Bà Rịa…, sân bay Long Thành còn là cửa ngõ du lịch quốc tế đến các điểm đến nổi bật như Đà Lạt, Nha Trang, Phan Thiết và Vũng Tàu – nơi tập trung hàng loạt dự án nghỉ dưỡng tầm cỡ hàng tỷ USD.
Như vậy, có thể thấy Sân bay Long Thành là bước đi chiến lược nhằm nâng tầm vị thế hàng không Việt Nam trên bản đồ khu vực. Khi từng đường băng được nối dài, từng nhà ga dần hoàn thiện, đó cũng là lúc giấc mơ hiện đại hóa hạ tầng quốc gia đang thành hình.